سابقه انتشار مقاله، میتواند یکی از نقاط قوت رزومهی پژوهشگران و محققان باشد. اگر شما هم به فکر انتشار مقاله هستید، باید بدانید که راه درازی را در پیش دارید! ابتدا باید یک ایده ناب و عالی برای پروژه تحقیقاتی پیدا کنید. در گام بعدی باید آثار سایر محققان را بررسی کنید و شکافهای تحقیقاتی موضوع موردنظر را پیدا کنید. سپس هفتهها و حتی ماهها مشغول تحقیق و پژوهش باشید. در نهایت هم باید وارد فاز ترجمه انگلیسی مقاله شوید و نتایج و یافتههای خود را روی کاغذ بیاورید. ولی هنوز یک گام دیگر باقی مانده و آن پیدا کردن یک مجله مناسب و سابمیت مقاله است.
مثلا تصور کنید که «تاثیر کاتالیزورهای مختلف بر واکنش اکسیداسیون» موضوع مورد علاقه شماست. حال باید ببینید که پژوهشگران قبلی تاثیر چه کاتالیزورهایی را بررسی کردهاند و چه نواقصی در کار آنها وجود داشته است. سپس با یک کاتالیزور جدید وارد آزمایشگاه شوید و پروژه تحقیقاتی را کلید بزنید؛ به این هدف که نواقص کارهای قبلی را اصلاح کنید. بعد از اتمام پروژه و دستیابی به نتایج موردنظر نیز یافتهها را به مقاله تبدیل کنید و به دنبال مجلهی معتبری بگردید که در زمینه تحقیقاتی موردنظر شما فعالیت میکند و مقالهی شما را چاپ میکند.
ما در این مقاله به آخرین و البته مهمترین مرحله انتشار مقاله، یعنی انتخاب ژورنال، میپردازیم و یک راه علمی و دقیق برای بررسی میزان اعتبار و جایگاه علمی مجلات مختلف معرفی میکنیم. این راه، بررسی ایمپکت فاکتور یا ضریب تاثیر مجلات است. با ما همراه باشید.
مطالب مرتبط:
مقالات علمی باید چند صفحه باشند؟
چرا انتخاب مجله مناسب برای انتشار مقاله این قدر مهم است؟
خیلی از پژوهشگران، زمان زیادی را صرف انجام پروژه تحقیقاتی و حتی ترجمه مقاله میکنند ولی در نهایت ناکام میمانند و طعم شیرین اکسپت مقاله را نمیچشند. برخی دیگر نیز موفق به انتشار مقاله میشوند ولی این کار، تاثیر زیادی روی وجهه علمی و رزومه آنها نمیگذارد.
چنین تجربیات تلخی، ریشه در انتخاب نادرست مجله دارد. چراکه از میان مجلات بیشماری که وجود دارد، تنها برخی از آنها برای انتشار یک مقالهی خاص مناسب هستند و در عین حال جایگاه علمی خوبی هم دارند.
جایگاه علمی مجلات علمی، با معیارهای مختلفی ارزیابی میشود که ایمپکت فاکتور یا ضریب تاثیر یکی از مهمترینِ آنهاست. حال میخواهیم ببینیم که ایمپت فاکتور چیست و چگونه تعیین میشود؟
ضریب تاثیر یا ایمپکت فاکتور چیست؟
در دنیای آکادمیک، ایمپکت فاکتور با عنوان ضریب اطمینان نیز شناخته میشود. اگر خوب به این عنوان دقت کنید، حتما میتوانید مفهوم و کاربرد ایمپکت فاکتور را هم حدس بزنید.
در واقع ایمپکت فاکتور، همانطورکه از نام معادل فارسیاش پیداست، میزان اطمینان جامعه علمی به یک مجله و میزان اثرگذاری این مجله در جامعه علمی را نشان میدهد. (دقت کنید که این دو با هم همسو هستند و دو عامل مجزا نیستند.)
ایمپکت فاکتور یک مجله چگونه تعیین میشود؟
برای محاسبه ایمپکت فاکتور مجلات علمی، نسبتِ تعداد مقالاتی که به یک مقاله خاص ارجاع دادهاند به کل مقالاتی که در یک بازه دو ساله در مجله منتشر شدهاند محاسبه میشوند.
به عنوان مثال فرض کنید که مجلهای تا کنون ۱۰۰ مقاله چاپ کرده است. ۴۰ مورد از این مقالات ۵۰ بار ۳۰ مورد ۸۰ بار و ۳۰ مورد باقیمانده نیز ۲۰ بار ارجاع گرفتهاند. حال برای محاسبه ایمپکت فاکتور مجله، تعداد ارجاعات هر مقاله را تقسیم بر ۱۰۰ میکنیم و سپس میانگین سه عدد حاصل را به عنوان ضریب تاثیر مجله اعلام میکنیم.
به این ترتیب مشخص میشود که مقالات چاپشده در یک مجله، چهقدر روی مقالات سایر محققان تاثیر گذاشته و متعاقبا تاثیر مجله در ارتقای جامعه علمی چهقدر بوده است.
نکته: دقت کنید که ضریب تاثیر فقط برای مجلات ISI محاسبه میشود و هر دو سال یک بار اعلام میشود.
نکته: مجلات مختلف، در زمینههای تخصصی مختلف فعالیت میکنند. بنابراین برای مقایسه ضریب تاثیر مجلات، دقت کنید که زمینه تخصصی آنها هم یکسان باشد.
ضریب تاثیر مجلات مهمتر است یا تعداد مقالات منتشرشده؟
حال ممکن است بپرسید که ضریب تاثیر مجلاتی که در آنها مقاله چاپ کردهایم مهمتر است، یا تعداد مقالاتی که چاپ کردهایم؟ مثلا ممکن است یک محقق ۵ مقاله در مجلاتی با میانگین ضریب تاثیر ۱۰ چاپ کرده باشد. محقق دیگری هم در همان زمینه تخصصی، ۲ مقاله در مجلاتی با میانگین ضریب تاثیر ۱۵ جاپ کرده باشد. به نظر شما کدام محقق رزومهی بهتری دارد؟
قطعا محقق دوم. چراکه زمان بیشتری برای تحقیق و مطالعه گذاشته و موفق به انتشار مقاله در مجلهی قدرتمندتری شده. این محقق تاثیر بیشتری روی جامعه علمی میگذارد. چراکه محققان بیشتری از مقالات او استفاده میکنند و به آنها رفرنس میدهند.
بنابراین بر خلاف تصور بسیاری از محققان که فقط به فکر چاپ مقاله هستند و حتی شده با دادهسازی و جعل اطلاعات، مقاله منتشر میکنند، تعداد آنقدر هم عامل مهمی نیست. چیزی که مهم است کیفیت مقالات و میزان اثرگذاری آنها بر کار سایر محققان و پژوهشگران است.
ایمپکت فاکتور خوب چند است؟
سوال دیگری که ذهن محققان و بهویژه محققان تازهکار را درگیر میکند این است که ضریب تاثیر خوب چند است؟ اگر شما هم چنین سوالی دارید، باید بدانید که سوالتان اساسا غلط است! چراکه ضریب تاثیر در حوزههای مختلف مفهوم متفاوتی دارد و به این شیوه قابل مقایسه نیست.
مثلا ممکن است ضریب تاثیر یک مجله در حوزه جنینشناسی، ۱۰۰ و ضریب تاثیر یک مجله دیگر در حوزه مهندسی بافت ۴۰ باشد. قطعا نمیتوان این طور تفسیر کرده که مجله جنینشناسی عملکرد بهتری دارد چراکه اساسا حوزه و نوع کار این دو مجله با هم فرق دارد.
سخن پایانی
در این مطلب با یکی از مهمترین معیارهای بررسی مقالات علمی یعنی ایمپکت فاکتور آشنا شدیم. با این وجود میتوانید برای بررسی راحتتر این عامل به سایت www.scimagojr.com مراجعه کنید.
